Seviye Belirleme Testleri ve Check Up Araştırması

EĞİTİM İHTİYACI, SEVİYE BELİRLEME TESTLERİ
VE CHECK UP ARAŞTIRMASI

Türkiye’nin en iyi satranççılarından biri ile Rusya’da katıldığı turnuva ile ilgili sohbet ederken ilginç bir tespit duydum. Rus sporculardan biri ona aynen şunu söylemiş: “Sizin zaman harcayarak ve aşırı kafa yorarak bulduğunuz hamleleri biz satranç eğitimi alırken öğreniyoruz. Yetenek olarak çok iyi olmanıza rağmen bizden daha zayıf olmanızın temel nedeni işte budur”. Türkiye gerçekleri bizi Rus sporcunun tespitine katılmak zorunda bırakıyor.

Yaklaşık 2 senelik tecrübe ve izlenimlerime dayanarak Türkiye’deki satranç eğitiminin temel sorunları ile ilgili bazı tespitlere vara bildim. Onların hepsini bir yazıda kaleme almak imkânsız ve okurlarımız için yorucu olurdu.  Fakat en azından satranç eğitimi stratejisinin temel sorunları ile ilgili düşünce ve çözüm önerilerimizi sizlerle paylaşmak isterim.

Türkiye’deki milli eğitim genel olarak eğitim-test-sınav gibi nitelendire bileceğimiz 3 ayaklı bir sisteme dayanıyor.  Devlet ve özel okulların yanı sıra dershanelere de giden öğrenciler zaman-zaman testlere tabi tutuluyorlar. En sonda ise belirleyici anlam taşıyan okul ve üniversite sınavlarına hazırlıklı girmiş oluyorlar. Bu sistemin ne kadar iyi olup olmadığı tartışıla bilir,  fakat gerçek şu ki ortada en azından bir sistem var. Mukayese için aynı sistemi satranç eğitimine de uyarlamış olsak ortada büyük bir boşluğun olduğunu fark ederiz.  Örneğin devlet ve özel okullar satrancın genel, özel dersler ise dershane boyutundaki ferdi eğitimini vere bilirler. Zaman-zaman yapılan satranç turnuvalarını da okul ve ya üniversite sınavları gibi algılaya biliriz. Peki, test gibi başarılı eğitimin olmazsa-olmazı olan denetleme sistemi satranç eğitiminde mevcut mu acaba? Kesinlikle HAYIR!

Türkiye’deki satranç edebiyatını incelediğimde bu önemli açığın doldurulması için bazı önerilerin olduğunu tespit ettim. Fakat bu önerilerin tümü basit ve kısıtlı anlam taşıyan denemelerdir. Temel sıkıntı konuların anlatımından sonra çocukların ev ödevi yapa bilmeleri için gerekli testlerin olmamasıdır. Bu testler üç bağlamda ciddi önem taşıyarak:

1). Genç sporcuların konuyu hangi düzeyde algıladığını tespit etmeğe;

2). Eğitim sürecinde grupları basitçe yaşa göre değil, bilimsel olarak yeteneğe ve oyun seviyesine göre belirlemeğe;

3). Artık belli bir düzeyi aşmış çocukların belirlenip onların farklı müfredatla çalıştırılmasına olanak saklamaktadır.

Türkiye’deki satranç edebiyatını incelerken testler içeren 2-3 kitaba rastladım. Bu kitapların temel eksikliği aynı anda tüm satranç seviyelerine hitap etmesinden dolayı her bir seviye, özellikle de başlangıç düzeyi için yeteri kadar pozisyon içerememesidir. Bir diğer eksiklik bu kitapların oyun gücünün belirlenmesi ile ilgili ciddi ipuçları vermemesidir. Amacım bu açığı kapatarak sporculara, antrenörlere ve en önemlisi velilere sadece 1100-1399 ELO’nu (ELO=Uluslararası oyun gücü emsali) kapsayan yeteri kadar test sunmaktır. Böylelikle onlar hiçbir sıkıntı ve ya kafa karışıklığı yaşamadan Türkiye’deki karşılığı yaklaşık 1200-1499 UKD olan (Ulusal Kuvvet Derecesi = Türkiye’de geçerli olan oyun gücü emsali) bu testlere dayanarak hedefe yönelik eğitim süreci yaşamış olurlar. Sonraki kitaplarda diğer seviyeler için de yeteri kadar testler sunmak niyetindeyiz.

Peki, başlıktaki CHECK UP araştırması ne demektir acaba?

Elinizdeki kitapta olan testler seviye belirlemenin en temel ve sade yöntemidir. Zira burada sadece genel oyun gücünün belirlenmesi söz konusudur. Fakat isteği olanlara çok daha derin ve kapsamlı olan Seviye Belirleme Testlerini (SBT) de önere bilirim. Kısaca CHECK UP testi gibi nitelendirdiğim bu SBT iki temel özelliği var:

1) Oyuncuların yeteneğini sadece genel oyun gücü ile değil, satrancın12 farklı evresinde de tespit ede biliyor;

2) Bu tespitlerde sapma ihtimali yok denilecek kadar zayıftır.

CHECK UP testi Rus-Sovyet, Avrupa ve ABD satranç ekollerinin bilimsel sentezidir. Verimli eğitim süreci ve turnuva başarıları arasındaki irtibatın kurulması için büyük önem taşıyan CHECK UP testinin yapılmaması veliler, antrenörler ve sporcular adına büyük handikaptır. Genel ve satrancın 12 farklı evresindeki oyun gücü ile ilgili 13 farklı bilimsel verinin belirlendiği bu testi gerçek bir CHECK UP testi gibi algılamanız gerektiğini bir daha vurgulamak isterim. Zira hastalığın tespiti ve kısa zamanda tedavisi için CHECK UP testinin önemi ne ise önerdiğim SBT önemi de aynıdır.

Türkiye’deki eğitim sisteminin özellikleri satrançta bu testin yapılması ihtiyacını daha da büyütmüş oluyor. Gerçek şu ki, lise ve üniversite sınavlarının kariyer planlaması acısından büyük önem taşıması gerçeği 13-14 yaşına varmış çocukların satrançtan büyük ölçüde kopmasına neden oluyor. Dolayısı ile bir çocuğun aktif satranç eğitimi ve turnuva pratiği normal eğitim sürecindeki gibi 10-11 sene ile değil, 6-7 sene ile sınırlıdır. Şimdi sormamız gerek: Öğrencisinin özel bilimsel verilerini göz önüne alarak çalışa bilmek fırsatı her bir antrenörün hakkı değil mi? Türkiye’deki eğitim sisteminin özelliklerinden dolayı yeteri kadar turnuva pratiği kazanamayan sporcunun satranç yeteneğini bilimsel metotlarla tespit etmesi gerekmiyor mu? Çocuğunun doğru antrenörle doğru eğitim sürecinde olduğunu tespit etmek her bir velinin doğal isteği değil mi?

Basit hesaplama bile 6-7 senelik eğitim sürecinde velilerin satranç eğitimi ve turnuvalara asgari 15000$ harcadığını gösteriyor. Peki, bu paranın, daha da ötesi zaman ve sinir harcamasının karşılığını yeterince ala biliyor mu veli ve sporcular? Hayır. Fakat gerçek şu ki, çocuğunu ve sporcusunu başarılı görmek her bir velinin ve antrenörün doğal hakkıdır. Bu bağlamda CHECK UP testi onlar için büyük yardımcıdır. Zira onlar bir senede 3-4 defa katıla bilecekleri CHECK UP testi ile eğitim stratejisini her bir sporcuya özel olarak belirlemek, ortaya çıkan sonuçlara göre nokta tespiti yaparak sporcunun oyun gücündeki aksaklıkları gidermek, eğitim stratejisinde gereken düzeltmeleri zamanında gerçekleştirmek ve en önemlisi bunları ZAMAN KAYBINA UĞRAMADAN yapa bilmek şansı yakalamış oluyorlar. Detaylarına vardığımızda zaman kaybının veli ve çocukları ağır maddi-manevi kayıplara, antrenörleri ise bütün çabalarına rağmen başarısızlığa mahkûm ettiğini gözlemliyoruz. Bu bağlamda CHECK UP testimize velilerden, sporculardan ve en önemlisi de antrenörlerden ciddi ilgi bekliyoruz. Eminim ki farklı görüşlerine rağmen kendine güvenen ve bilimsel satrançtan yana olan bütün antrenörlerle birlikte çalışmak fırsatımız olacak. Sonuçta ana hedefimiz zaman kaybını minimuma indirmek ve eğitim stratejisini doğru belirleyerek çocuklarımızın en az 300-350 puanlık ELO ve ya UKD kaybını önlemektir.

 

Türkiye’deki eğitim ve yaşam şartlarını göz önüne alarak CHECK UP testini mobil bir şekilde – en fazla 3,5 saat sürecek bir oturumda ( 30 dakikalık mola kaydı ile) uygulamaktayız. CHECK UP testi yeni başlayanlardan tutmuş büyük ustalara kadar geniş bir yelpazeni kapsamaktadır.  Bu açıdan testleri 5 farklı grupta gerçekleştireceğiz:

1. grupta 6-10 yaş,

2. grupta 11-13 yaş,

3. grupta 14 yaş ve üstü

4. grupta ise 2000 ve üzeri ELO’ su olan sporcular

5. grupta ise özel olarak

CHECK UP Test’ine tabi tutulacaklar.

1. 2. ve 3. gruplardaki testler 30-40 kişinin, 4. gruptaki testler ise en az 10 sporcunun katılımı ile gerçekleştirilecek. Özel testler sadece bir kişiye uygulanacak. Testlerin ücreti gruplardaki katılımcıların sayı ve seviyesine endeksli olarak değişmektedir.

1.2. 3. ve 5. gruplarda testler 1 oturumda uygulanacak. Teste okuma yazması olan ve satranç notasyonunu iyi bilen tüm sporcular katılabilecek.  4.grupta ise testi 2 günde uygulamağı düşünüyoruz. Fakat bu gruptaki sporcuların isteği üzerine testi 1 gün ve 2 oturumda da gerçekleştire biliriz.

Testler genelde hafta sonları gerçekleştirilecek. Fakat katılımcıların isteği ile haftanın diğer günleri de yapıla bilir. Mobil sistem testimizin rahat bir şekilde okullarda gerçekleşmesine de olanak sağlamaktadır. Bu istekte olan okulların gerekli şartları yerine getirmesi halinde testi bizzat okullarda yapmağa hazırız.  Katılımcıların sayı çok olarsa 1 günde 2 farklı grupta testi gerçekleştirmek şansımız da var. CHECK UP testi sonucunda;

1- Teste katılan her sporcuya genel durumu ve satrancın 12 farklı evresindeki oyun gücü ile bağlı yazılı bilgi verilir.

2- Bu bilgi doğrultusunda sporcunun zayıf noktalarını en kısa zamanda gidermek için gerekli öneriler verilir ( Kitap, CD programları, internet seçenekleri vb).

Öğrencilerimden birine 3-4 ay aralıkla uyguladığım 2 CHECK UP testi örneği

EVRELER SON ELO ÖNCEKİ ELO FARK Artış yüzdesi
GENEL 988 973 15 1,54%
ATAK 883 930 -47 -5,05%
KARŞI ATAK 1546 1180 366 31,02%
SAVUNMA 1098 984 114 11,59%
AÇILIŞ 1391 978 413 42,23%
OYUN ORTASI 981 1021 -40 -3,92%
OYUN SONU 942 944 -2 -0,21%
TAKTİK 841 989 -148 -14,96%
STRATEJİ 1333 981 352 35,88%
HESABLAMA 1060 962 98 10,19%
StandartPozisyonlar 1280 995 285 28,64%
FEDA 931 993 -62 -6,24%
TEHDİT SEZGİSİ 932 954 -22 -2,31%

 

NOT: Pozisyonlar bir kaç farklı evre üzere değerlendirilmiştir. Bu evrelerin pozisyonlardaki sayıları ve tekrarlanma sıklıkları farklıdır.

Azerbaycan basın şampiyonu,

Satranç antrenörü ve danışmanı

Dimes HAK